વૈશ્વિક સ્તરે સરહદો પર વધી રહેલા પડકારો વચ્ચે, ભારતીય વાયુસેના તેની લડાયક ક્ષમતાઓને બમણી કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વાયુસેનાએ 114 મલ્ટી-રોલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ (MRFA) ના સંપાદન માટે પ્રારંભિક દસ્તાવેજો – ખાસ કરીને વિનંતી માટે દરખાસ્ત (RFP) – અથવા ટેન્ડર – ને અંતિમ સ્વરૂપ આપી દીધું છે. આ દસ્તાવેજો આગામી દિવસોમાં સત્તાવાર રીતે બહાર પાડવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. આ સોદો ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા તેમજ તેની ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પહેલ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
આ મેગા ડીલ હેઠળ, કુલ 114 વિમાનોને વાયુસેનાના કાફલામાં સામેલ કરવાની યોજના છે. સંપાદન યોજના એવી રીતે બનાવવામાં આવી છે કે આ 114 વિમાનોમાંથી 22 ‘ફ્લાય-અવે’ સ્થિતિમાં પહોંચાડવામાં આવશે – એટલે કે તેમને સીધા ફ્રાન્સથી ભારત ઉડાડવામાં આવશે – જેથી વાયુસેનાની તાત્કાલિક કામગીરીની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરી શકાય. વધુમાં, ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પહેલ સાથે સંરેખણમાં, બાકીના 92 વિમાનોનું ઉત્પાદન ભારતમાં સ્થાનિક સ્તરે કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયામાં ભારતીય કંપનીઓની ભાગીદારી હશે અને લગભગ 55 થી 60 ટકા સ્વદેશી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે
રાફેલ પહેલી પસંદગી કેમ બન્યું?
રાફેલ વિમાન તેની અસાધારણ સ્ટ્રાઇક ક્ષમતા, અદ્યતન રડાર સિસ્ટમ્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સ્યુટ માટે પ્રખ્યાત છે. ભારતે પહેલાથી જ 36 રાફેલ જેટ વિમાનોનો સમાવેશ કરી લીધો છે, જેનો અર્થ છે કે તેમના જાળવણી અને પાઇલટ તાલીમ માટે જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે. વધુમાં, આ વિમાને ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન તેની લડાયક શક્તિ સાબિત કરી દીધી છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, ભારત માટે, તે હવે “યુદ્ધ-પરીક્ષણ કરાયેલ” વિમાન છે.
‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ ને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવું
સરકારનો ભાર એ સિદ્ધાંત પર છે કે ફક્ત વિમાન ખરીદવા પૂરતું નથી; તેના બદલે, ધ્યેય ભારતને “ગ્લોબલ ડિફેન્સ હબ” માં પરિવર્તિત કરવાનો છે. ભારતમાં 92 વિમાનોનું ઉત્પાદન કરવાથી સ્થાનિક સ્તરે હજારો નોકરીઓ ઉભી થશે અને ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષેત્રની કંપનીઓને અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી પ્રાપ્ત કરવાની તક મળશે. જો આ સોદો ટૂંક સમયમાં સાકાર થાય છે, તો તે ફક્ત ભારતીય વાયુસેનાની ઘટતી સ્ક્વોડ્રન તાકાતને સંબોધશે નહીં પરંતુ ભારતની હવાઈ સર્વોપરિતાને વધુ મજબૂત બનાવશે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જો કરાર 2026 માં હસ્તાક્ષર થાય છે, તો વિમાનની ડિલિવરી માટેનો સમયરેખા નીચે મુજબ પ્રગટ થશે:
કરારના નિયમો અને શરતો અનુસાર, ભારતીય વાયુસેના કરાર પર હસ્તાક્ષર થયાના લગભગ 3 થી 4 વર્ષ પછી – ખાસ કરીને 2029 અથવા 2030 સુધીમાં – પ્રથમ ફાઇટર જેટ મેળવી શકે છે. પ્રારંભિક તબક્કામાં “ફ્લાય-અવે” વિમાન – ફ્રાન્સથી સીધા ડિલિવર કરાયેલા જેટ – ની સપ્લાયનો સમાવેશ થશે જેથી વાયુસેનાની લડાઇ ક્ષમતાઓમાં તાત્કાલિક વધારો થાય.ત્યારબાદના તબક્કા હેઠળ, ભારતમાં વિમાનના ઉત્પાદનની પ્રક્રિયા શરૂ થશે, જેમાં ઘણા વર્ષો દરમિયાન 92 જેટનું તબક્કાવાર ઉત્પાદન સામેલ છે. જ્યારે આ એક લાંબા ગાળાનો પ્રોજેક્ટ છે, 2026 માં કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાથી ખાતરી થશે કે 2030 ની શરૂઆતમાં ભારતની હવાઈ સંરક્ષણ ક્ષમતાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.